Hoofdstuk II
II / VI
Black Tot Day, 31 juli 1970
Op een zomerse dinsdag, om twaalf uur, schonk de Royal Navy de laatste tot van haar geschiedenis. Die dag rouwden zeelieden om een drank — en, door haar heen, om een hele manier van zijn aan boord.
Waarom het rantsoen afschaffen?
Al in de 19e eeuw gingen stemmen op tegen alcohol aan boord. Maar het was de modernisering van de marine in de 20e eeuw die de tot onhoudbaar maakte. De oorlogsschepen waren veranderd in technologische platformen: elektronische wapensystemen, geavanceerde voortstuwing, onderzeeërs. Mannen vragen die machines te bedienen nadat ze sterke drank hadden gedronken, vormde een veiligheidsprobleem dat niet meer te negeren viel.
De kwestie werd aan de marineautoriteiten voorgelegd en tot op het hoogste niveau besproken. De conclusie won: een dagelijks alcoholrantsoen had geen plaats meer in een moderne marine. De datum van de laatste uitdeling werd vastgesteld op 31 juli 1970.
Het verloop van de laatste dag
Op de ochtend van 31 juli 1970 klonk het bevel “Up Spirits” zoals elke dag. Maar iedereen wist dat het de laatste keer was. Op veel schepen schommelde de sfeer tussen plechtigheid en vrolijke bravoure. De dosis werd die dag met bijzondere zorg uitgedeeld: men nam de tijd om een stuk geschiedenis te drinken.
De getuigenissen vermelden beroemd gebleven taferelen: zeelieden met zwarte rouwbanden, bekers die na het laatste glas overboord werden gegooid, zelfs kleine geïmproviseerde uitvaartplechtigheden — een symbolische doodskist, een stoet, de begrafenis van de tot. De Britse pers greep het gebeuren aan en gaf het zijn naam: “Black Tot Day”, de dag van de zwarte tot.
Men begroef niet zomaar een rantsoen: men groette een traditie, geboren in het tijdperk van de zeilen, die uitdoofde in het tijdperk van de raketten.
Een rouw die iets anders vertelt
Waarom zoveel emotie om een paar centiliter rum? Omdat de tot nooit alleen een drank was geweest. Hij was het vaste punt van de dag, het moment van kameraadschap, het symbool van een marine waar alles werd gedeeld — ook de “sippers” en “gulpers” die maten elkaar schonken. Hem afschaffen was raken aan de onzichtbare band die de bemanning bijeenhield.
Voor veel veteranen markeerde Black Tot Day het einde van een zekere geest van het rantsoen en, breder, van een tijdperk. De zeelieden begrepen de veiligheidsargumenten; het gebaar betreurden ze niettemin.
Een verjaardag die een ritueel werd
Ruim vijftig jaar later is 31 juli een vaste datum in de kalender van de rumliefhebber. Elk jaar herdenken distilleerderijen, bars en gepassioneerden Black Tot Day door het glas te heffen ter nagedachtenis van de tot. In 2020 werd de vijftigste verjaardag met bijzondere luister gevierd: onder de naam “Black Tot 50” werd het evenement verbonden aan een goed doel, de Royal Navy & Royal Marines Charity, in het verlengde van de oude band tussen boordrum en onderlinge hulp tussen zeelieden. Het evenement gaf ook zijn naam aan bottelingen en voedde een hele verbeelding rond de scheepsrum: het bewijs dat een afgeschafte traditie kan herleven in de herinnering — en in de smaak.