Hoofdstuk IV
IV / VI
De grog
Een admiraal, een jas van grofkorrelige stof en een impopulaire beslissing: zo werd met water aangelengde rum een maritiem instituut — en daarna een woord uit de omgangstaal.
Waarom werd de rum met water aangelengd?
In het begin van de 18e eeuw veroorzaakte het puur geschonken rumrantsoen ernstige disciplineproblemen: dronkenschap, ongelukken, insubordinatie. In 1740 beval admiraal Edward Vernon dat de aan zijn bemanningen uitgedeelde rum voortaan met water aangelengd zou worden, en in twee beurten per dag geschonken in plaats van in één teug.
Het idee was eenvoudig: de alcohol verdunnen om de effecten te temperen, en het drinken spreiden om plotse dronkenschap te vermijden. De maatregel werd eerst slecht onthaald door de zeelieden, weinig genegen hun kostbare rantsoen met water verlengd te zien — maar hij zette zich door en werd school in de hele marine.
Waar komt het woord “grog” vandaan?
De bijnaam van admiraal Vernon dankt hij aan een kledingdetail: hij droeg gewoonlijk een jas gesneden uit een dikke stof genaamd grogram (van het Franse “gros grain”). Zijn mannen noemden hem “Old Grog”. Toen hij de met water aangelengde rum oplegde, doopten zij het brouwsel vanzelfsprekend “grog”, naar de man die het had uitgevonden.
De grog draagt, voor eeuwig, de spottende bijnaam van een admiraal en de herinnering aan zijn jas van grofkorrelige stof.
Het historische recept
De oorspronkelijke grog was uiterst sober: rum, water, en dat was het zowat. Om scheurbuik te bestrijden en het mengsel aangenamer te maken, voegde men er vaak citroen- of limoensap en wat suiker aan toe. Ziehier een reconstructie in de geest van de tijd — aan te passen aan de rum die voorhanden is:
- 1 deel bruine rum, bij voorkeur in Navy-stijl;
- 2 tot 4 delen water (de zeelieden kregen een flink verlengde rum);
- het sap van een halve limoen per glas;
- een lepel bruine suiker, op te lossen naar smaak.
Traditioneel werd hij op temperatuur geschonken, maar de grog bestaat ook warm — wat hem buiten de marine tot een populair middel tegen de kou en de eerste winterrillingen maakte. Die warme, citroenige, gezoete versie is degene die de meesten vandaag kennen onder de naam “grog”.
Van het voorschip naar de keuken
Geboren uit een militaire beslissing verliet de grog de schepen en trad hij binnen in taal en huiskamers. Het woord zelf zwierf uit: in het Engels ging “groggy” — de wazige toestand van wie iets te diep in de grog heeft gekeken — over in het dagelijks gebruik. Weinig zeemansrecepten hebben zo'n spoor in de taal nagelaten.